AKSARAY TARİHİ KENT MERKEZİNİN UNESCO DÜNYA MİRASI GEÇİCİ LİSTESİNE ADAYLIĞI İÇİN BİR DENEME

Özge PARLAK, Gülşen DİŞLİ

Özet


UNESCO, Dünya Doğal ve Kültürel Mirasının Korunmasına Dair Sözleşmeyi 1972 yılında kabul etmiş, Türkiye bahse konu Sözleşmeye 1982 yılında taraf olmuştur. Dünya Mirası Alanları, Dünya Miras Komitesi’nce belirlenmekte, insanlık için üstün evrensel değerlere sahip, özgünlük ve bütünlüklerini koruyan ve belirlenen on adet kriterden bir veya daha fazlasını karşılayan alanlardan oluşmaktadır. Tarihi, Neolitik Çağ’a kadar uzanan ve Hititlerden Osmanlıya kadar pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Aksaray ili tarih boyunca konumu gereği her dönem ticaret yolları üzerinde kalmış, önemli bir merkez olmuştur. Arkeoloji, mimarlık ve şehircilik tarihi açısından önemli değerlere sahip olan kentte, tarihi kent merkezi, farklı dönemlere ait önemli kültür varlıklarını bir arada barındırmaktadır. Günümüzde halen mevcut olan önemli kültür varlıkları arasında Zinciriye Medresesi, Eski Vilayet Konağı, Paşa Hamamı, Azmi Milli Un Fabrikası, Kurşunlu Cami, Ulu Cami, Cıncıklı Mescit, Eğri Minare ve Valilik Binası yer almaktadır. Bunlardan Zinciriye Medresesi’nin, ender taş işçiliği, portali ve cephe tasarımı bakımından ve yapıda ünlü düşünürlerin müderrislik yapmış olması göz önünde bulundurularak üstün evrensel özellikler sergilediği değerlendirilmektedir. Bölgeye sınırı olan Tuz Gölü ise 2013 yılında UNESCO Dünya Geçici Miras Listesi’ne alınmıştır. Ancak, sahip olduğu üstün evrensel değer potansiyelleri ve özelliklere rağmen, bunların nasıl korunacağı, geliştirileceği ve izleneceğine dair sistematik çalışmalar, eylem planları mevcut değildir. Bu nedenle, bu çalışma ile Aksaray ili tarihi kent merkezi ve kültür varlıkları, örneklem alan olarak seçilmiş, alana dair detaylı eylem planlarının hazırlanması ve UNESCO Dünya Geçici Miras Listesine alınabilmesi için özgünlük, bütünlük ve üstün evrensel değer kriterlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu sayede, kentin doku, bağlam ve kültürünün sürdürülebilir korunmasına katkı sağlanabilecektir. Çalışma kapsamında, alanın mevcut durumu analiz edilmiş, önem ve değerleri araştırılmıştır. Mevcut durum analizleri doğrultusunda, alanın özgünlük, bütünlük, önem ve değerlerini korumaya ve arttırmaya yönelik ana ilkeler belirlenmiş, vizyon ve hedefler oluşturulmuştur. Böylece, alanın UNESCO Dünya Geçici Miras Listesi’ne alınarak sahip olduğu üstün evrensel değer potansiyellerinin tüm insanlığın ortak değerleri olarak tanıtılması ve sürdürülebilir korunması hedeflenmiştir.

 

 


Anahtar Kelimeler


Aksaray; Zinciriye Medresesi; UNESCO; Dünya Geçici Miras Listesi; Kültür Mirası

Tam Metin:

PDF

Referanslar


ACAR, Y., 2016. “Aksaray İli Güzelyurt İlçesi (Gelveri) Potansiyelinin Ekomüzecilik Kapsaminda Swot Analizi İle Değerlendirilmesi”, Çatalhöyük Uluslararası Turizm ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 1, s. 321‐330.

AYÇİN, F., SALMAN, Ş., YEĞEN, A., ULU KURTARAN, A., KARAKÖY, G. ve OK, Ö., 2009. Aksaray İl Kültür Envanteri (Merkez-Ağaçören-Eskil-Gülağaç-Ortaköy-Sariyahşi). Aksaray Valiliği İl Kültür Ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, 328 s., Aksaray. Ocak 10, 2020 tarihinde https://aksaray.ktb.gov.tr/Eklenti/62585,1-merkez-ve-ilcelerpdf.pdf?0 adresinden alındı.

AYDOĞAN, T., 2019. Aksaray Efsaneleri. Toplum ve Kültür Araştırmaları Derneği Yayınları, 214 s., Çanakkale.

ERDAL, Z., 2014. “Aksaray’da Türk Devri Mimarisi”, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, 692 s., Van.

FEILDEN, B.M., JOKILEHTO, J., 1998. Management Guidelines for World Cultural Heritage Sites, ICCROM - International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property Publications, 137 p., Rome.

HACAR, A., 2013. “Arkeolojik Alanların Korunmasında Planlamanın Önemi: Güvercinkayası Alan Yönetim Planı ve İlk Uygulamalar”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 15(3), s. 95-417.

KARADAL, H., GÜNDOĞDU, G., 2012. “Kültürel Turizmin Kümelenme Potansiyeli: Aksaray Örneği”, KMÜ Sosyal ve Ekonomi̇k Araştırmalar Dergi̇si 14 (22), s. 155-162.

KAYACAN, N., GORING-MORRIS, N., DURU, G., TAŞKIRAN, Z. F., YÜCEL, B., 2018. “Aksaray Yüzey Araştırması 2016 ve 2017 Yılı Çalışmaları: İlk Yerleşik Topluluklar”, 36. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Cilt 3, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayınları, s.195-206, Çanakkale.

KAYABAŞI, R. G., AYDOĞAN, T., 2018. “Aksaray Efsanelerinin Tasnifi Üzerine Bir Değerlendirme”, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 11(23), s. 159-173.

KILIÇ-KARATAY, S., 2019. “Aksaray Müzesi'nde Bulunan Dokumalar ve Özellikleri”, Ulakbilge 7(32), s. 105-118.

KONYALI, İ. H., 1974. Abideleri ve Kitabeleri ile Aksaray Tarihi, Cilt I, 1408 s., Fatih Yayınevi, İstanbul.

KURAN, A., 1969. "Karamanlı Medreseleri", Vakıflar Dergisi 8, s. 209-223.

KUTLU, İ., 2012. “Aksaray Zinciriye Medresesi”, Dini Araştırmalar Dergisi 15(41), s. 197-216.

KÜÇÜK, F., 2016. “Aksaray Kültür Evi Örneği ve Barındırdığı Etnografik Ürünler”, II. Uluslararası Ağrı Sosyal Bilimler Kongresi, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Bildiri Kitabı, s. 1-16, Ağrı.

ORAL, M. Z., 2014. "Aksaray'ın Tarihi Önemi ve Vakıfları", Mütefekkir 2, s. 221-248.

ORUÇ, A.T., ÖZGÜL, N. ve YAŞAR, Ö., 2016. “Aksaray Lisesinin Tarihsel İncelenmesi”, I. Uluslararası Aksaray Sempozyumu (Kültür, Tarih, Din, Medeniyet), Aksaray Üniversitesi, s. 43-52, Aksaray.

ÖZ, M., 1993. “Cemâleddin Aksarâyî”, TDV İslam Ansiklopedisi, Cilt 7, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, s.308-309, İstanbul.

POLAT, Ö., 2011. “Karamanoğulları Devrinde Aksaray Şehri”, Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 97 s., Niğde.

ŞAKAR-SOLMAZ, F., 2018. “Anadolu’da Bir Endüstri Mirası: Aksaray Azmi Milli Un Fabrikası”, III. Uluslararası Akdeniz Sanat Sempozyumu Kültürel Mirasın Korunması ve Yaşatılması, Akdeniz Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, s.138-145, Antalya.

TEMEL, E., KÜÇÜKDAĞ, Y., 2018. “Hurufât Defterleri’ne Göre Aksaray Kenti Medreseleri ve Darülkurraları”, Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi 1, s. 48-82.

TUNCER, M., 2017. “Sürdürülebilir Turizm İmkânlarinin Değerlendirilmesine Yönelik Aksaray İlinde Bir Araştirma”, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi 51, s. 126-138.

URL-1. Ocak 12, 2020 tarihinde https://whc.unesco.org/archive/convention-en.pdf adresinden alındı.

URL-2. Ocak 10, 2020 tarihinde http://www.alanbaskanligi.gov.tr/evrak/document-57-11.pdf adresinden alındı.

URL-3. Aralık 19, 2019 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/07/20040727.htm#1 adresinden alındı.

URL-4. Aralık 19, 2019 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=7.5.9637&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=Alan%20Y%C3%B6netimi adresinden alındı.

URL-5. Ocak 08, 2020 tarihinde https://aksaray.ktb.gov.tr/TR-170590/tasinmaz-kultur-varliklari.html adresinden alındı.

URL-6. Aralık 18, 2019 tarihinde https://earth.google.com/web adresinden alındı.

URL-7. Aralık 18, 2019 tarihinde https://www.aksaray.bel.tr/cografi-ozellikleri-121 adresinden alındı.

URL-8. Aralık 18, 2019 tarihinde https://www.aksaray.bel.tr/meteoroloji-bilgileri-122 adresinden alındı.

URL-9. Aralık 18, 2019 tarihinde https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=AKSARAY adresinden alındı.

URL-10. Aralık 18, 2019 tarihinde https://www.aksaray.bel.tr/bitki-ortusu-125 adresinden alındı.

URL-11. Ocak 11, 2020 tarihinde https://deprem.afad.gov.tr/deprem-tehlike-haritasi adresinden alındı.

URL-12. Ocak 11, 2019 tarihinde http://www.aksaraykulturturizm.com/tr/foto-galeri/pasa-hamami_17-05-2016#lg=1&slide=1 adresinden alındı.

URL-13. Ocak 11, 2020 tarihinde https://www.aksaray.bel.tr/fotograf-galerisi-127/aksaray-eski-fotograflar#gallery-18 adresinden alındı.

URL-14. Ocak 11, 2019 tarihinde https://www.aksaray.bel.tr/fotograf-galerisi-127/aksaray-eski-fotograflar#gallery-19 adresinden alındı.

URL-15. Ocak 11, 2019 tarihinde http://ogm.meb.gov.tr/yuz-tarihi-lise/1926-AKSARAY-MERKEZ-ANADOLU-LISESI.html adresinden alındı.

URL-16. Ocak 11, 2019 tarihinde https://www.aksaray.bel.tr/fotograf-galerisi-127/aksaray-eski-fotograflar#gallery-10 adresinden alındı.

URL-17. Ocak 11, 2019 tarihinde https://www.aksaray.bel.tr/fotograf-galerisi-127/aksaray-eski-fotograflar#gallery-14 adresinden alındı.

URL-18. Ocak 11, 2020 tarihinde https://www.aksaray.bel.tr/fotograf-galerisi-127/aksaray-eski-fotograflar#gallery-3 adresinden alındı.

URL-19. Ocak 11, 2020 tarihinde http://www.aksaray.gov.tr/tarihce adresinden alındı.

URL-20. Ocak 11, 2020 tarihinde https://aksaray.ktb.gov.tr/TR-63671/fotograflarla-aksaray.html adresinden alındı.

URL-21. Ocak 11, 2020 tarihinde https://www.aksaray.bel.tr/fotograf-galerisi-127/aksaray-eski-fotograflar#gallery-5 adresinden alındı.

URL-22. Aralık 10, 2019 tarihinde https://www.aksaray.bel.tr/nufus-bilgileri-123 adresinden alındı.

URL-23. Aralık 10, 2019 tarihinde https://www.aksaray.bel.tr/ekonomik-durumu-124 adresinden alındı.

URL-24. Aralık 10, 2019 tarihinde https://www.aksaray.bel.tr/kentsel-yapi-126 adresinden alındı.

URL-25. Aralık 10, 2019 tarihinde https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-43336/muze-istatistikleri.html adresinden alınmıştır.

URL-26. Aralık 10, 2019 tarihinde https://www.aksaray.edu.tr/bolgede-yesil-az-ama-bitki-cesitliligi-oldukca-fazla adresinden alınmıştır.

URL-27. Ocak 20, 2020 tarihinde https://whc.unesco.org/en/tentativelists/state=tr adresinden alınmıştır.

Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi (VGM-EVOS/Entegre Vakıf Otomasyon Sistemi), Zinciriye Medrese Dosyası, 2019.

WIJESURIYA, G., THOMPSON, J., YOUNG, C., 2013. Managing Cultural World Heritage, UNESCO-United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization Publications, 152 p., Paris.

YILMAZ, A., TUNCER, M., ZORLU, K., 2016. “Yavaş Şehir (Sürdürülebilir Yerel Kalkınma) Potansiyelinin Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma: Güzelyurt, Aksaray”, Studies of the Ottoman Domain 6(10), s.1-19.




DOI: http://dx.doi.org/10.22520/tubaked.2020.22.009

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.